De Planetary Guardians en professor Johan Rockström, directeur van het Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK), lanceren het Chief Planetary Scientist Network tijdens de London Climate Action Week. Luc Bas, directeur van het Belgische CERAC (Climate Risk Assessment Centre), wordt benoemd tot Chief Planetary Officer, en er zullen nog meer benoemingen in andere landen volgen.
Dit maakt deel uit van een wereldwijde inspanning om wetenschappelijk hoofadviseurs een centrale rol te laten spelen binnen nationale overheden, zodat inzichten uit de planetaire systeemwetenschap worden vertaald naar budgettaire beslissingen, relevante beleidsmaatregelen en nationale veiligheidsplanning.
Binnen dit wereldwijde netwerk zal een Chief Planetary Scientist (CPS) of een Chief Planetary Officer (CPO) – afhankelijk van de nationale context – geïntegreerde, praktisch toepasbare wetenschappelijke richtlijnen geven die zijn gebaseerd op het Planetary Boundaries Framework. Elk land zal deze wetenschappelijke inzichten toepassen op nationaal en subnationaal niveau, waardoor lokale betrokkenheid mogelijk wordt. Ze zullen deel uitmaken van een groeiend internationaal netwerk dat waar nodig informatie uitwisselt en bijdraagt aan een globaal dashboard over de toestand van de planeet. Elk land zal zelf bepalen hoe deze rol binnen zijn eigen structuren wordt ingevuld.
België is een van de eerste leden van dit netwerk, met de benoeming van Luc Bas, directeur van het Belgische CERAC (Climate Risk Assessment Centre), tot Chief Planetary Officer. Luc en het Belgische Climate Risk Assessment Centre hebben de wetenschap achter de Planetary Boundaries via nationale risicoanalyses vertaald naar het nationale niveau. Zijn titel weerspiegelt een uitbreiding van het cruciale werk dat hij en België de afgelopen jaren hebben verricht.
Het Chief Planetary Scientist Network speelt in op een kritische leemte in de bestuurlijke architectuur: in de meeste overheden is er geen enkele persoon die de brug slaat tussen planetaire systeemwetenschap en nationaal beleid over de overheidsdiensten heen, zoals Financiën, Veiligheid, Economische Ontwikkeling, Volksgezondheid en Leefmilieu. Waar overheden hoofdwetenschappers hebben benoemd, omvat hun takenpakket zelden het volledige spectrum van de Planetary Boundaries - de negen onderling verbonden levensondersteunende systemen die de veilige werkruimte voor de mensheid afbakenen. Dit kan leiden tot een onvolledig begrip van de risico’s en gemiste kansen om meer holistische investerings- en beleidsbeslissingen te ondersteunen. Zo wordt in het rapport “Renewable Freedom“ aandacht besteed aan landen en bedrijven die zijn overgestapt op hernieuwbare energie, waardoor de huidige weerslag op de olieprijzen voor hun burgers tot een minimum wordt beperkt – een beleid met verstrekkende gevolgen die veel verder reiken dan de overheidsdiensten betreffende Leefmilieu.
We bevinden ons op een ongekend moment in de geschiedenis. Uit de “Planetary Health Check 2025”, die jaarlijks wordt gepubliceerd door het Planetary Boundaries Science Lab van het Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) en onder de aandacht wordt gebracht door de Planetary Guardians, blijkt dat zeven van die negen grenzen inmiddels zijn overschreden. Het overschrijden van deze grenzen brengt aanzienlijke economische, gezondheids- en veiligheidsrisico’s met zich mee voor overheden.
België ondervindt nu al de gevolgen van het overschrijden van de planetaire grenzen: bij een opwarming van +2 °C zou hitte jaarlijks meer dan 1.000 extra sterfgevallen kunnen veroorzaken, terwijl recente crisissen – van de overstromingen in 2021 (39 doden, 16.000 ontheemden, 5,2 miljard euro schade) tot naar schatting 2.940 vroegtijdige overlijdens door luchtvervuiling in 2023 en toenemende water- en voedselarmoede als gevolg van prijsstijgingen — laten zien hoe de risico’s zich opstapelen, vooral voor kwetsbare groepen. België onderneemt nu al actie, met toekomstgerichte investeringen zoals grootschalig herstel van overstromingsgebieden, geïntegreerd waterbeheer, natuurgebaseerde oplossingen die zowel mens als natuur beschermen, en toenemende inspanningen op lokaal niveau om de sociale cohesie te versterken en kwetsbare groepen te beschermen via aanpassingsmaatregelen. Deze voorbeelden tonen aan dat er oplossingen bestaan — maar de belangrijkste uitdaging is nu om deze snel op te schalen, zodat ze gelijke tred kunnen houden met de snelheid en omvang van de risico’s.
““België is trots om mee de aftrap te geven van een wereldwijd netwerk, met de benoeming van Luc Bas als eerste lid van het Chief Planetary Officer Network. We maken gebruik van de beste beschikbare wetenschappelijke inzichten over planetaire grenzen om beleids- en investeringsbeslissingen te onderbouwen en deze te koppelen aan onze veiligheidsstrategieën. Klimaat- en milieurisico’s krijgen steeds meer een systemisch karakter; onze reacties moeten krachtig en doortastend zijn.”
Jean-Luc Crucke, Belgisch minister van Mobiliteit en Klimaat
De benoeming van Luc Bas is de eerste stap in de opbouw door Planetary Guardians van een wereldwijd netwerk dat zich uitstrekt over alle continenten, met inbegrip van landen die kwetsbaarder zijn voor de ineenstorting van cruciale ecosystemen, zoals de AMOC en de tropische regenwouden.
Tegen eind 2026 willen de Planetary Guardians Chief Planetary Scientists en Officers aanstellen op drie continenten. Dit markeert het begin van een wereldwijd netwerk van landen die grote belangstelling hebben getoond om zich bij dit belangrijke netwerk aan te sluiten, om zo een veilige, gezonde en welvarende toekomst voor hun burgers te waarborgen.
Het wereldwijde netwerk zal worden gecoördineerd door de Planetary Guardians en het PIK. De leden zullen grensoverschrijdend samenwerken rond gedeelde risico’s, waaronder afhankelijkheden van toeleveringsketens, regionale kantelpunten en grensoverschrijdende ecosystemen. Daarnaast zullen zij oplossingen en best practices delen die in verschillende landen kunnen worden aangepast en opgeschaald.
“Lid zijn van dit netwerk betekent dat we een cruciale kloof overbruggen: die tussen de complexe wetenschap van het aardse systeem en concrete beleidsmaatregelen. We hebben nu de kans om aan te tonen dat geïntegreerde, wetenschappelijk onderbouwde besluitvorming niet alleen mogelijk is, maar ook onmisbaar om een veerkrachtige, veilige en toekomstbestendige samenleving te waarborgen binnen de grenzen van onze planeet.”
Luc Bas, directeur van CERAC en eerste Chief Planetary Officer van België