Ecosystemen

Klimaatverandering en menselijke druk verzwakken de Belgische ecosystemen, waardoor hun vermogen afneemt om essentiële diensten te leveren zoals klimaatregulering, waterbeheer en voedselzekerheid. Bossen, wetlands, landbouwgronden en aquatische milieus worden rechtstreeks getroffen.

Versnelde erosie, verlies aan organische stof en toenemende vervuiling tasten de bodemgezondheid aan. Ook de biodiversiteit van bodems neemt af.
De intensivering van het landgebruik en het toenemend aantal extreme klimaatgebeurtenissen beperken hun vermogen om water te absorberen, filteren en opslaan, koolstof vast te leggen en voedselproductie te ondersteunen. Zodra bodems ernstig zijn aangetast, wordt herstel complex, duur en langdurig — vaak over meerdere decennia.
Deze degradaties hebben directe gevolgen voor de voedselzekerheid en de weerbaarheid van de regio’s.

De Belgische bossen worden steeds kwetsbaarder door regelmatige klimaatverstoring. Hun biodiversiteit en hun ecologische en economische functies worden bedreigd. Monocultuurbossen — vooral sparren en beuken — zijn bijzonder gevoelig voor ziektes en plagen. Langdurige droogtes, hogere temperaturen, invasieve soorten en diffuse vervuiling verzwakken ook de zoetwaterecosystemen. Dit leidt tot lagere debieten, langere periodes met lage waterstanden en een afnemend vermogen van natuurlijke milieus om de watercyclus te reguleren.
Het gevolg: verslechterde waterkwaliteit, verminderde beschikbaarheid en toenemende spanningen tussen landbouwkundig, industrieel en huishoudelijk gebruik.

Ernstige kettingreacties

Ecosysteemdegradatie beperkt zich niet tot milieuschade — ze treft rechtstreeks de bevolking. “De afname van ecosysteemdiensten — waterzuivering, overstromingsregulering, bestuiving — kan een directe impact hebben op de gezondheid, de overheidsfinanciën, de sociale stabiliteit en de voedselzekerheid,” zegt Nils Bourland, expert in biowetenschappen bij Cerac.

Weerbaarheid versterken door herstel en bescherming

Het rapport pleit voor een versterking van de inspanningen inzake ecologisch herstel en de bescherming van natuurlijke milieus. Enkele belangrijke actierichtingen:

• Herstel van wetlands en verbetering van de infiltratiecapaciteit van bodems om waterbeheer te optimaliseren en overstromingen te beperken.
• Aanpassing van landbouwpraktijken, met betere bodem- en waterbeheerstrategieën.
• Bescherming van bossen tegen branden, ziekten en invasieve soorten.

Tot slot benadrukt het rapport dat een geïntegreerde, op natuur gebaseerde aanpak essentieel is — waarbij ruimtelijke ordening, landbouwbeleid en biodiversiteitsbeheer worden gecombineerd — om de weerbaarheid van ecosystemen en hun onmisbare diensten voor de samenleving te waarborgen.

Voor meer informatie kunt u hoofdstuk 3.1 van het verslag raadplegen. Daar vindt u een overzicht van de risico’s in verband met de ecosystemen. Hoofdstuk 7 bevat onder meer de aanbevelingen voor de ecosystemen.

Lees ook de gedetailleerde risicoanalyses en de risicosyntheses die deze laatste kort en krachtig samenvatten (hieronder te downloaden).