Bij een overstroming, storm of hittegolf kan het voor dove en slechthorende mensen moeilijker zijn om snel toegang te krijgen tot waarschuwingen en veiligheidsinstructies. Ter gelegenheid van de Werelddovendag op 26 september heeft CERAC de communicatiebarrières onderzocht die de problemen bij klimaatrisico’s voor deze mensen kunnen vergroten.
Om deze problematiek beter te begrijpen, heeft CERAC de representatieve organisaties langs Nederlandstalige en Franstalige zijde geïnterviewd, namelijk Doof Vlaanderen en de Fédération Francophone des Sourds de Belgique (FFSB).
Informatie die niet altijd iedereen bereikt
Volgens Doof Vlaanderen en de FFSB is de informatie die tijdens een ramp wordt verspreid nog steeds grotendeels gebaseerd op auditieve communicatie: radio, sirenes, luidsprekers, persconferenties of instructies van de hulpdiensten.
Doof Vlaanderen stelt vast dat dove en slechthorende mensen auditieve informatie vaak via derden of via sociale media ontvangen. Daardoor zijn veel mensen ongewild afhankelijk van anderen om op de hoogte te worden gebracht van een ramp en de verspreide veiligheidsinstructies te begrijpen.
Deze afhankelijkheid kan ertoe leiden dat informatie hen veel later bereikt. Dit is vaak des te meer het geval bij ouderen of mensen die in sociaal isolement leven. Zij hebben soms beperkte toegang tot digitale hulpmiddelen zoals internet of sociale media. Het is van essentieel belang dat dove en slechthorende mensen dezelfde informatie ontvangen, op hetzelfde moment en met dezelfde nauwkeurigheid als de rest van de bevolking, zodat zij zelfstandig beslissingen kunnen nemen.
Daarnaast wijzen beide organisaties erop dat een schriftelijk bericht niet altijd volstaat. Dove en slechthorende mensen vormen namelijk geen homogene groep en hun behoeften lopen uiteen. De organisaties benadrukken dan ook het belang van multimodale communicatie, waarbij verschillende vormen worden gecombineerd zoals tekst, beeldmateriaal, ondertiteling en gebarentaal.
Waarschuwingen en noodhulp blijven moeilijk toegankelijk
Beide organisaties wijzen op de beperkingen van systemen die voornamelijk op geluid zijn gebaseerd. Een evacuatie die via luidsprekers wordt aangekondigd of auditieve instructies worden mogelijk niet opgemerkt door bepaalde dove of slechthorende mensen.
Filip Verstraete, medewerker bij Doof Vlaanderen, benadrukt: "Voor de hulpdiensten is er de app 112 BE, waarmee je via een chatfunctie een bericht kan sturen. Maar schriftelijke communicatie vergt tijd en een goede beheersing van de geschreven taal. Dat kan in een noodsituatie lastig zijn. De slachtoffers zijn vaak gestrest of in shock."
Vanessa Picron, communicatiemedewerker bij de FFSB, geeft het volgende mee: "Bestaande tools, zoals de app 112 BE, BE-Alert of het elektronisch loket 1722, vormen een stap in de goede richting. Maar, bij testen die we in 2025 bij de spoeddiensten van Namen hebben uitgevoerd, bleek dat er een aantal technische beperkingen zijn die in een noodsituatie kritiek kunnen worden. Als de verbinding onder normale omstandigheden al problemen oplevert, wat gebeurt er dan bij een ramp die de (communicatie)netwerken verstoort?"
De toegankelijkheid gedurende de hele crisis waarborgen
Beide organisaties zijn van mening dat de toegankelijkheid al in een vroeg stadium en systematisch moet worden geïntegreerd, vanaf de voorbereidingsfase van de crisiscommunicatie. Het is ook van essentieel belang om gebruik te maken van ondertiteling, gebarentaal, visuele hulpmiddelen en duidelijke schriftelijke berichten, opgesteld in eenvoudige en begrijpelijke taal.
De FFSB benadrukt dat de toegankelijkheid continu gewaarborgd moet blijven. De federatie pleit ervoor dat de informatie gedurende de hele crisis en ook daarna toegankelijk blijft, gaande van preventiemaatregelen en waarschuwingen tot evacuatie, opvang van de getroffenen, zorg en post-crisisprocedures.
De FFSB wijst er ook op dat de overstromingen van juli 2021 in Wallonië hebben aangetoond hoe belangrijk snelle en toegankelijke communicatie is wanneer de situatie zich snel ontwikkelt. De federatie benadrukt dat het bij een ramp die een hele regio treft, riskant kan zijn om uitsluitend op de vrienden, familie en kennissen te vertrouwen voor het doorgeven van informatie, aangezien zij zich mogelijk ook midden in de noodsituatie bevinden.
Toegankelijkheid: een kwestie van weerbaarheid
Dove en slechthorende mensen worden niet meer dan anderen blootgesteld aan klimaatgevaren. Wanneer informatie-, waarschuwings- of noodhulpsystemen echter niet volledig toegankelijk zijn, kunnen voor hen wel extra obstakels ontstaan. Uit de bijdragen van Doof Vlaanderen en de FFSB blijkt dat toegankelijke en vooraf doordachte communicatie een belangrijk onderdeel vormt van het risicobeheer en het versterken van de weerbaarheid van alle burgers die geconfronteerd worden met extreme weersomstandigheden. Toegankelijkheid in crisissituaties is geen luxe of een bijkomende aanpassing: ze maakt integraal deel uit van de veiligheid van de bevolking.
Methode: dit artikel is gebaseerd op de input die CERAC met de hulp van zijn expert op het gebied van sociale kwesties, Els Barnard, in september 2026 aan Doof Vlaanderen en de Fédération Francophone des Sourds de Belgique heeft gevraagd.