Hittegolven: een risico voor de geestelijke gezondheid

De gevolgen van klimaatverandering voor de gezondheid beperken zich niet tot de fysieke effecten van de hitte. Ook de geestelijke gezondheid wordt getroffen. Het rapport van CERAC, het Belgian Climate Risk Assessment (BCRA), wijst op drie belangrijke mechanismen:

• de directe gevolgen van hoge temperaturen voor het psychisch welzijn,
• de psychische gevolgen van klimaatrampen,
• angst in verband met de voortschrijdende klimaatverandering (eco-angst).

Hittegolven kunnen de slaap verstoren, stress verhogen en bepaalde bestaande psychische stoornissen verergeren. Mensen die al met psychische problemen kampen, ouderen of mensen die in slecht aangepaste woningen wonen, zijn bijzonder kwetsbaar.

Bovendien lopen mensen in kwetsbare situaties een groter risico op psychische problemen. Tegelijkertijd beschikken zij vaak over minder middelen om zich aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittegolven. Hierdoor ontstaat een dubbele kwetsbaarheid, waarbij bestaande psychische problemen kunnen worden verergerd door een grotere blootstelling aan hitte.

Uit de beschikbare gegevens blijkt ook dat het aantal ziekenhuisopnames voor psychische stoornissen tijdens hittegolven 9,7 % hoger ligt. In Brussel was het cumulatieve risico op sterfte door zelfmoord obij een extreme gemiddelde dagtemperatuur van 24,4 °C twee keer zo hoog als bij de referentietemperatuur van 11,6 °C. Dit betekent evenwel niet dat hitte op zichzelf de oorzaak is van zelfmoord. Zelfmoord blijft een complex fenomeen dat door vele onderling samenhangende factoren wordt beïnvloed.

Extreme hitte kan ook sociale spanningen versterken. Uit studies blijkt dat hittegolven gepaard gaan met meer huiselijk en partnergeweld. Stress, slaapstoornissen en spanningen die door hoge temperaturen worden verergerd, kunnen de risico’s binnen huishoudens vergroten.

Overstromingen, branden en andere extreme gebeurtenissen kunnen angst, depressie, slaapstoornissen of posttraumatische stress veroorzaken. Deze psychische gevolgen kunnen voortvloeien uit het verlies van huisvesting, bezittingen of inkomen, uit gevoelens van onveiligheid en angst of uit het verlies van een dierbare. Ook evacuatie en ontheemding brengen extra stress met zich mee. Deze gevolgen kunnen nog jarenlang na de ramp aanhouden.

In België werden 114 personen ondervraagd die door de overstromingen van 2021 waren getroffen. Meer dan de helft van hen gaf aan dat hun psychosociaal welzijn meer dan twee jaar na de ramp nog steeds slechter was

Loïc Gillerot, gezondheidsexpert bij CERAC

Deze realiteit herinnert ons eraan dat bij de wederopbouw niet alleen aandacht moet gaan naar infrastructuur, maar ook naar het herstel van veiligheid, vertrouwen en sociale banden.

Psychische gevolgen van klimaatverandering beperken zich niet tot mensen die rechtstreeks door een ramp zijn getroffen. Alleen al het vooruitzicht op de gevolgen ervan kan angst, woede, verdriet of een gevoel van machteloosheid oproepen. Deze emoties worden vaak samengevat onder de term ‘eco-angst’. Wanneer ze overweldigend worden, kunnen ze de slaap, de concentratie en zelfs de levenskwaliteit beïnvloeden.

Vooral jongeren lijken hierdoor sterk te worden geraakt. In België blijkt uit de studie Eco-Émois (Mouton et al., 2025) dat ongeveer 10 % van de jongeren regelmatig last heeft van eco-angst en dat 57 % van de 16- tot 18-jarigen zich machteloos voelt tegenover klimaatverandering. Ouders lijken dit fenomeen vaak te onderschatten.

België beschikt al over mechanismen voor psychosociale ondersteuning na noodsituaties. Volgens de BCRA blijft het algemene voorbereidingsniveau nog steeds laag. De verbanden tussen klimaatbeleid en geestelijke gezondheid zijn onvoldoende uitgewerkt en de impact van hittegolven en klimaatrampen op het psychisch welzijn wordt nog onvoldoende opgevolgd.

De BCRA beveelt onder meer aan om geestelijke gezondheid op te nemen in klimaatadaptatieplannen, de psychosociale begeleiding op lange termijn na rampen te versterken, de gevolgen voor het psychisch welzijn beter te monitoren en te zorgen voor voldoende capaciteit binnen de geestelijke gezondheidszorg. De aanleg van groene ruimtes kan bijdragen aan het beperken van de gevolgen van hitte en tegelijk het psychisch welzijn bevorderen

Welke invloed hebben hittegolven op de geestelijke gezondheid?

Hitte kan stress, slaapstoornissen en prikkelbaarheid versterken en bepaalde bestaande psychische stoornissen verergeren. Kwetsbare personen, zoals ouderen of mensen die al kampen met psychische problemen, lopen extra risico.

Kunnen klimaatrampen langdurige psychische gevolgen hebben?

Ja. Na een overstroming, brand of storm kunnen sommige mensen angst, posttraumatische stress of andere psychische stoornissen ontwikkelen die nog maanden of zelfs jaren na de gebeurtenis aanhouden.

Hoe kunnen we de geestelijke gezondheid beter beschermen tegen klimaatverandering?

Om onze geestelijke gezondheid beter te beschermen, moeten we ons aanpassen aan klimaatrisico's. We kunnen de kwetsbaarheid van de bevolking verminderen door ons beter te beschermen tegen de gevolgen van hitte, ons beter voor te bereiden op extreme weersomstandigheden en in het adaptatiebeleid meer aandacht te besteden aan de psychische gevolgen.