Veiligheid en weerbaarheid in de Belgische context

De Belgian Climate Risk Assessement (BCRA ), die CERAC in 2025 heeft gepubliceerd, toont duidelijk aan dat de klimaatverstoring nu al ernstige gevolgen heeft. Bij de ramp in juli 2021 in de Vesder-vallei kwamen 39 mensen om het leven en werden 45.000 huizen beschadigd. In de zwaarst getroffen gebieden (het stroomgebied van de Vesder en de Lesse) werden ook infrastructuurnetwerken beschadigd, waardoor de toegang tot vervoer, telecommunicatie, elektriciteit, gas en drinkwater werd verstoord.

Klimaatverstoring en milieudegradatie vormen een structurele bedreiging voor onze nationale veiligheid. Dit staat uitdrukkelijk vermeld in onze nationale veiligheidsstrategie, waarbij de natuurlijke en klimatologische ontwrichting wordt aangeduid als één van de belangrijkste bedreigingen voor onze samenleving.

Klimaat- en milieugerelateerde risico’s impacteren alle sectoren en zullen in de loop van de tijd alleen maar toenemen. Een holistische aanpak, waarbij wordt gewerkt op alle aspecten van de risicocyclus, is daarom noodzakelijk.

Met zijn risicoanalyses en aanbevelingen helpt CERAC overheden en andere actoren om deze uitdagingen beter te begrijpen en er gericht op te anticiperen. Hierdoor kan een coherent en efficiënt beleid ontstaan dat de weerbaarheid van ons land versterkt tegen klimaat- en ecosysteemdegradatierisico’s .

Om impact te hebben binnen de Belgische veiligheidsketen rapporteert CERAC aan de Nationale Veiligheidsraad en wordt het Coördinatiecomité Inlichtingen en Veiligheid (CCIV) betrokken bij de vastlegging van haar driejarig werkprogramma.

CERAC verbindt wetenschappelijk onderzoek, beleidsvorming en praktijk. Het aanpakken van de klimaat- en milieurisico's vereist een 'alomvattende maatschappelijke werkwijze’. Door multidisciplinair onderzoek en samenwerking wil CERAC innovatieve oplossingen voorstellen.

Weerbaarheid begint bij het verminderen van de blootstelling en de kwetsbaarheid ten aanzien van gevaren en bedreigingen.

Of het nu gaat om het bouwen van nieuwe waterbeheersystemen of het herzien van transportinfrastructuur (nieuw of in een vervangingsplan aan het einde van de levensduur), bij elke stap moet rekening worden gehouden met de mogelijke gevolgen voor het klimaat en het milieu.

Strategische planning en investeringen kunnen de weerbaarheid tegen milieu-uitdagingen vergroten en bijdragen aan een veiligere en duurzamere toekomst.

De uitdaging bestaat erin win-win situaties te creëren. Zo zien we bijvoorbeeld dat de wet betreffende de weerbaarheid van kritieke entiteiten van 2025 inzet op de bescherming van onze kritieke infrastructuur tegen menselijke dreigingen en tevens de gevolgen van klimaatverstoring mee in rekenschap neemt.

Met grote investeringen in weerbaarheid en preventie kunnen we de impact verminderen maar niet alle risico’s uitsluiten. Rampen zullen zich ook in de toekomst blijven voordoen. Meer nog, naarmate de risico’s toenemen, neemt de kans op en de omvang van rampen verder toe. Dit kan betekenen dat interventiediensten en veiligheidsactoren zullen moeten ageren op andere, complexere en/of meer en gelijktijdige noodsituaties.

Daarom is het van belang dat ook de veiligheidsactoren en interventiediensten de klimaat en milieurisico’s en hun evoluties mee opnemen in hun organisatie, procedures, planning, trainingen en investeringen.

Om dit te ondersteunen zetelt het Nationaal Crisiscentrum (NCCN) in het Stuurcomité van CERAC. Onze organisatie werkt nauw samen met federale, gewestelijke en lokale veiligheidsactoren. Zo neemt CERAC deel aan de uitwerking van het Belgian National Resilience Plan (BNR-P) en werkt het samen met andere partners aan de paraatheid van België ten aanzien van natuurbranden. CERAC ligt ook mee aan de basis van de oprichting van het Belgian Wild Fire Network en heeft het samen met het NCCN een CER (Critical Entities Resilience)-checklist opgesteld die de bevoegde overheden moet ondersteunen in het opnemen van de klimaatrisico’s in hun beschermingsbeleid van kritieke infrastructuur.

Steeds meer internationale veiligheidsactoren erkennen dat klimaatverstoring en ecosysteemdegradatie fundamentele risico’s vormen voor de nationale en internationale veiligheid. Zo benadrukt de NAVO in een rapport van januari 2026 dat klimaatverstoring het volledige veiligheidslandschap beïnvloedt en mee bestaande instabiliteit en kwetsbaarheden versterkt.

Ook het Verenigd Koninkrijk heeft in 2026 wereldwijd biodiversiteitsverlies en ecosysteeminstorting expliciet als een nationaal veiligheidsrisico gekwalificeerd, met mogelijke gevolgen voor onder meer voedselzekerheid, gezondheid en geopolitieke stabiliteit.

Op Europees niveau wijst de EU Strategic Compass voor Veiligheid en Defensie op klimaatverstoring als een dreigingsvermenigvuldiger die conflicten, fragiliteit en maatschappelijke spanningen kan verergeren.

Deze inzichten sluiten aan bij de Belgische Nationale Veiligheidsstrategie, die erkent dat klimaatverstoring ons samenlevingsmodel bedreigt. Deze heeft bovendien een multiplicatoreffect op andere fenomenen zoals armoede, conflict en migratie, met toenemende druk op staten en het multilaterale systeem.

Als sterk internationaal georiënteerd land is België kwetsbaar voor deze mondiale cascade-effecten.

Om België beter voor te bereiden op deze ontwikkelingen zal CERAC een gerichte studie uitvoeren die de mondiale klimaat en milieurisico’s en hun impact op de Belgische veiligheid en weerbaarheid systematisch in kaart brengt.