De volgende 20 jaar zal het aantal natuurbranden ook in België stijgen, maar ons land is niet klaar voor die uitdaging. Daarvoor waarschuwt het Belgische Klimaatrisicocentrum CERAC. Er zijn dringend investeringen nodig in brandbestrijding, waarschuwingssystemen en wetenschappelijk onderzoek.
Nee, enorme bosbranden zoals momenteel in Los Angeles zullen we in België niet snel krijgen. Daarvoor hebben we gewoon te weinig bos, en is de natuur te versnipperd.
Toch mogen we binnen 15 tot 20 jaar wel degelijk meer natuurbranden verwachten in ons land. Door de klimaatverandering zullen er immers meer hitte- en droogtegolven voorkomen die de ideale voedingsbodem creëren voor zo'n brand. En zulke natuurbranden kunnen wel degelijk veel schade veroorzaken. In 2011 ging er zo 2.000 hectare in de vlammen op, onder andere bij een brand op de Kalmthoutse Heide.
"Die ramp heeft veel getriggerd", zegt Luc Bas, directeur van het CERAC (voluit: het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering). "Het Nationaal Crisiscentrum heeft zich er meer op toegelegd, en in Antwerpen is er een netwerk voor natuurbranden opgericht."
"Maar dat is intussen 13 jaar geleden, en je weet hoe het gaat. Na een ramp wil iedereen actie ondernemen. Maar zoals we dat ook zagen na de overstromingen in 2021: het komt erop aan om die actie door te trekken en de aandacht niet te laten verslappen."
In 2011 kreeg de brandweer de bosbrand op de Kalmthoutse Heide uiteindelijk onder controle. Maar de huidige capaciteit dreigt in de toekomst niet meer te volstaan.
Gevraagd: investeringen
Het CERAC werkt momenteel aan een risicoanalyse over natuurbranden in ons land, samen met het Nationaal Geografisch Instituut. Die moet de kennis en paraatheid om die branden te kunnen bestrijden, in kaart brengen.
Er zijn bijvoorbeeld nog geen data die het gevaar voor gebouwen of zelfs hele wijken in kaart brengen. Onder andere de resolutie van satellietopnames is een uitdaging. Die is nog te groot voor de Belgische schaal om natuurbranden op tijd te detecteren.
"Binnen de 15 tot 20 jaar zullen natuurbranden vaker voorkomen en ernstiger worden. Daarbij kunnen verschillende branden tegelijk woeden. De huidige capaciteit zal dan niet volstaan om die branden te bestrijden", waarschuwt het CERAC.
"Wetenschappers, rampenplanners, brandweerdiensten en sitebeheerders zijn zich bewust van dat stijgende risico, en de noodzaak om zich voor te bereiden. Maar door een gebrek aan coördinatie gebeurt dat niet efficiënt genoeg. Er is op het ogenblijk ook niet genoeg politieke aandacht om er een prioriteit van te maken."
In de praktijk zijn er vooral dringend middelen nodig. Investeringen in wetenschappelijk onderzoek naar natuurbranden in het verleden, bijvoorbeeld. Maar ook investeringen in waarschuwingssystemen, computermodellen die toekomstige risico's berekenen, en het op één lijn brengen van alle bestaande initiatieven.
"Er wordt nu over gesproken om heel veel te investeren in militaire verdediging, met de dreiging vanuit Rusland. Op een gelijkaardige manier moeten we investeren om ons aan te passen aan en ons voor te bereiden op de klimaatverandering die er komt, met hittegolven, droogtes en overstromingen. Dat is op dit ogenblik heel beperkt."
"Ik wil het met alle nodige nuance zeggen", besluit Bas. "Enorme bosbranden zoals in de Verenigde Staten of Zuid-Frankrijk moeten we hier niet verwachten. Het risico bij ons is kleiner, maar zal ongetwijfeld toenemen. En daar zijn we maar beter op voorbereid."