Grote bosbranden zoals in Californië of Griekenland zullen er niet komen in België. Maar het fenomeen komt wel degelijk onze richting uit. We zijn niet immuun, en er ook niet op voorbereid.
Een “high-probability risk”. Zo worden bosbranden ingeschat bij het Nationaal Crisiscentrum. België is traditioneel niet de plek waar ’s zomers hectaren verteerd worden door vuur, maar de klimaatverandering schudt de kaarten wel door elkaar. In een pas gepubliceerd rapport worden de risico’s voor ons land in kaart gebracht, de pijnpunten geïdentificeerd en voorstellen gedaan om onze weerbaarheid op te krikken.
“Op dit moment zijn we niet goed genoeg voorbereid op het risico van bosbranden. We denken dat het ver van ons bed is… maar dat klopt niet”, zegt Luc Bas, directeur van Cerac (Climate Risk Assessment Center), dat het rapport opstelde samen met het Nationaal Geografisch Instituut. Cerac werd door de federale regering opgericht in de nasleep van de dodelijke overstromingen in Walloniëvan 2021. “Wij hebben natuurlijk geen glazen bol”, zegt Bas. “Maar alle studies en waarnemingen wijzen erop dat het fenomeen van Zuid-Europa ook naar Centraal-Europa verschuift. En zowel de intensiteit als de frequentie van de bosbranden nemen daarbij toe.”
Allesverwoestende vuurstormen, zoals de branden die grote delen van Californië in de as legden, of die Griekenland afgelopen zomer teisterden, worden hier niet verwacht. Daarbij spelen veel factoren: de temperaturen, de geografie, ondergrond, neerslag ... “Maar wij hebben in verhouding veel meer infrastructuur die bij zulke branden in gevaar is. Als branden woeden op grote oppervlaktes, dan is er behalve de schade aan de natuur vooral gevaar door de rookontwikkeling. In België heb je veel meer dichte bebouwing. Ter herinnering: in 2011 werden aan de rand van de Kalmthoutse heide 300 bewoners geëvacueerd.”
Meer en ernstiger
“De komende tien, vijftien jaar zullen natuurbranden vaker voorkomen in België en ernstiger zijn, mogelijk ook op verschillende plaatsen tegelijk”, stelt het rapport. We zijn daar op dit moment niet klaar voor, ook politiek niet. In het Vlaamse regeerakkoord is sprake van het opstellen van een toekomstvisie, samen met het Agentschap voor Natuur en Bos, maar in het Waalse regeerakkoord wordt in de eerste plaats naar wateroverlast gekeken.
Het Cerac pleit voor een “National Wildfire Management Strategy”. Daarvoor moeten diensten beter samenwerken en informatie delen. Zeker wanneer er sprake is van grote branden, is samenwerking cruciaal om de schade te beperken. Maar het gaat ook over het beheer van de data. Verslagen van natuurbranden worden niet op een gestandaardiseerde wijze bijgehouden in België, stelt het Cerac vast. Dat klinkt banaal, maar het gevolg is dat onderzoekers aan de slag moeten met krantenarchieven. Terwijl uit die data veel geleerd kan worden over de factoren die zo’n brand aanjagen, wat dan weer kan helpen om te voorspellen waar er zich nog branden kunnen voordoen.
Bluswatertekort
In de toekomst zal het van belang zijn rekening te houden met mogelijke natuurbranden bij ruimtelijke planning. Kritieke infrastructuur, zoals energiecentrales, telefoonmasten, windturbines en drinkwatervoorzieningen worden best goed gescheiden van brandbare begroeiing. Maar ook op kleinere schaal, bij de bouw van woningen of aanleg van tuinen, kunnen “brandstofvrije buffers” ingebouwd worden, vergelijkbaar met brandgangen.
Het rapport stipt aan dat “veel brandweerbrigades niet uitgerust zijn om gedurende lange periodes natuurbranden te bestrijden, zonder hun andere taken in gevaar te brengen – als ze er al voor uitgerust zijn”. Goede kaarten zijn daarvoor van cruciaal belang en Vlaanderen en Wallonië gebruiken daarvoor niet altijd dezelfde aanpak. Dat kan tot problemen leiden bij de coördinatie van grote bluswerken.
Bovendien “zal de beschikbaarheid van bluswater minder vanzelfsprekend zijn door het veranderende klimaat. De venen staan droog, grondwaterreserves zijn laag en het is een logistieke uitdaging om met 4x4’s met bluswater in de natuur te komen.”
Bas wil geen paniek zaaien, wel een groter bewustzijn creëren. “Projecties zijn de grote uitdaging in een verhaal als dit”, zegt hij. “Dingen waar je voor waarschuwt, worden altijd in vraag gesteld. ‘Zal het hier wel zo’n vaart lopen?’ Wij kunnen niet voorspellen waar er branden zullen zijn, maar wel dat we er vaker mee geconfronteerd zullen worden. Dat staat vast.”
(Peter de Lobel, de Standaard, 5 maart 2025)