Ter gelegenheid van de internationale dag van de rechten van de vrouw, brengt CERAC een belangrijke vaststelling nog eens onder de aandacht: volgens de VN zorgen gender-gerelateerde ongelijkheden ervoor dat vrouwen tot een bijzonder kwetsbare groep behoren voor de gevolgen van klimaat- en ecosysteemdegradatierisico’s. Gemiddeld zijn ze kwetsbaarder dan mannen. De effecten van klimaatverandering kunnen sommige vrouwen disproportioneel blootstellen aan deze risico’s. Zeker als adaptatiemaatregelen geen rekening houden met de genderdimensie en verschillen in levensomstandigheden.
Multifactoriële kwetsbaarheidsoorzaken
Els Barnard, experte sociale zaken bij CERAC, verduidelijkt: ‘Niet alle vrouwen zijn kwetsbaar. Ze lopen echter een verhoogd risico om kwetsbaar te worden, omwille van verschillende versterkende factoren. Vrouwen lopen gemiddeld meer risico op sociale uitsluiting, armoede, chronische fysieke en mentale ziekte en ze bevinden zich vaker in een familiale context of in een woonsituatie die hun kwetsbaarheid verhoogt.’ Deze elementen zijn bepalend in hun capaciteit om klimaatgevaren het hoofd te kunnen bieden, zoals hieronder beschreven.
Impact op de gezondheid
In België hebben vrouwen een grotere kans om te lijden aan chronische ziektes, handicaps of mentale gezondheidsproblemen. Zij hebben ook vaker te maken met klimaatangst dan mannen. Bovendien heeft extreme hitte een negatief effect op de mentale gezondheid. Al deze elementen verminderen hun weerbaarheid tegenover klimaatgevaren.
Een grotere kans op sociaaleconomische moeilijkheden
Op financieel vlak hebben vrouwen een grotere kans dan mannen om met armoede of instabiliteit geconfronteerd te worden. Bij eenoudergezinnen vormen zij bovendien de meerderheid: 82% wordt geleid door een alleenstaande moeder.
Daardoor worden vrouwen onevenredig zwaar getroffen door de stijgende kosten die samenhangen met klimaatrisico’s en de degradatie van ecosystemen, zoals hogere prijzen voor voeding, energie, drinkwater en vervoer. Deze economische kwetsbaarheid vergroot het risico dat vrouwen geen toegang meer hebben tot essentiële diensten, waaronder gezondheidszorg, ook tijdens extreme klimaatgebeurtenissen zoals hittegolven, overstromingen of natuurbranden.
Een grotere rol in de zorg voor andere kwetsbare personen
In veel gezinnen zijn het doorgaans vrouwen die instaan voor de dagelijkse zorg voor kinderen, ouderen, personen met een beperking of andere mensen die zelf kwetsbaar zijn voor klimaatgevaren. Tijdens een klimaatramp kan deze zorgverantwoordelijkheid een snelle evacuatie bemoeilijken, of de evacuatie voor deze vrouwen complexer en riskanter maken. Dergelijke situaties vergroten de kwetsbaarheid van vrouwen aanzienlijk.
Zwangere vrouwen: een bijzonder blootgestelde groep
Zwangere vrouwen zijn bijzonder kwetsbaar voor de gezondheidsrisico’s van klimaatverandering en ecosysteemdegradatie. Hittegolven verhogen het risico op vroeggeboorte met 26%. Extreme hitte wordt bovendien in verband gebracht met een verhoogd risico op doodgeboorte, aangeboren afwijkingen en zwangerschapsdiabetes.
Daarnaast lopen zwangere vrouwen een aanzienlijk groter risico op aandoeningen die verband houden met luchtvervuiling, en zijn zij extra kwetsbaar wanneer zij infectieziekten oplopen — waaronder zoönosen die door ecosysteemdegradatie vaker voor kunnen komen.
Het beter documenteren van genderongelijkheid in relatie tot klimaatrisico’s
De ongelijkheden tussen mannen en vrouwen tegenover klimaatverandering zijn tot op vandaag onvoldoende gedocumenteerd. Dit komt onder andere doordat genderongelijkheid vaak samenvalt met andere vormen van kwetsbaarheid — sociaal, economisch of gezondheidsgerelateerd. Het Europees Instituut voor Gendergelijkheid (EIGE) werkt eraan om de genderdimensie nadrukkelijker te integreren in het Europese klimaatbeleid.
Copyright foto's: Sébastien Van Malleghem
Voor meer informatie over de kwetsbaarheid van vrouwen tegenover klimaatverandering verwijzen we naar hoofdstuk 4 van ons rapport “Belgian Climate Risk Assessment”.