Afhankelijkheid van ingevoerde meststoffen verhoogt risico op bodemvervuiling en verlies aan biodiversiteit

In België vertoont ongeveer 66% van de bodems een verminderde biodiversiteit. Het gebruik van ingevoerde meststoffen verergert de bodemvervuiling en zet een vicieuze cirkel in gang. Zo neemt de afhankelijkheid van externe middelen toe om de landbouwopbrengsten op peil te houden, terwijl die bevoorrading steeds onzekerder wordt in een gespannen geopolitieke context.

Biodiversiteit in de bodem is cruciaal voor gegewasontwikkelingen zo voor een stabiele landbouwproductie. Ze levert essentiële ecosysteemdiensten zoals nutriëntenkringloop,de regulering van de watercyclus, de weerstand en groeikracht van planten, enz.. Wanneer deze biodiversiteit afneemt door onder andere vervuiling, worden gewassen afhankelijk van externe middelen zoals kunstmest.

Deze meststoffen worden gebruikte om op korte termijn de productiviteit te verhogen of om het opbrengstverlies te compenseren. Paradoxaal genoeg leiden deze externe middelen tot extra bodemvervuiling, wat op middellange termijn resulteert in een verlies aan productiviteit. Op lange termijn verzwakt dit het volledige landbouwsysteem.

Geconfronteerd met dit probleem en in een context van een streven naar steeds hogere productiviteit maakt België gebruik van ingevoerde meststoffen. Deze bevatten moeilijk afbreekbare zware metalen, zoals cadmium, die zich ophopen in de bodem. Op hun beurt vervuilen deze ingevoerde meststoffen de Belgische landbouwgronden, waardoor de hierboven beschreven problematiek wordt versterkt. Er ontstaat zo een vicieuze cirkel:

België beschikt niet over natuurlijke fosfaatvoorraden die nodig zijn voor de productie van bepaalde meststoffen. Het land is daarom volledig afhankelijk van invoer, met name uit de Maghreb waaronder Marokko. Sommige van de grondstoffen die uit Noord-Afrika worden ingevoerd, bevatten echter hogere concentraties zware metalen, zoals cadmium. Wanneer deze meststoffen op onze gronden zijn verspreid, verhogen zij bijgevolg de vervuilingsgraad.

Daarnaast heeft de Europese Unie de invoer van meststoffen uit bepaalde landen om geopolitieke redenen verminderd. Dit heeft geleid tot een herstructurering van de bevoorradingsketens.

Onder meer door de crisis in de Straat van Hormuz wenden landen die zich vroeger bevoorraadden in de Golfregio zich tot andere gebieden, zoals Noord-Afrika. Deze evolutie vergroot de concurrentie met de Europese Unie voor de toegang tot meststoffen. De prijzen stijgen en de bevoorradingsketens worden kwetsbaarder.

Gevolg: België wordt blootgesteld aan geopolitieke, economische en logistieke schokken. Het land raaktstrategisch afhankelijk van een situatie waarover het geen controle heeft. Deze structurele kwetsbaarheid overstijgt de landbouwproblematiek en heeft ook directe gevolgen voor de nationale veiligheid.

België moet zijn aanpak herzien om deze afhankelijkheid te beperken.

Herstellen van bodemgezondheid

• Het gebruik van chemische meststoffen verminderen
• Agro-ecologische praktijken verder ontwikkelen
• Bodembiodiversiteit beter in kaart brengen en beschermen

Het verminderen van de afhankelijkheid van ingevoerde meststoffen

• Demonitoring van bodemgezondheid verbeteren
• Voorrang geven aan alternatieve meststoffen zoals groene ammoniak en circulaire bemesting (bijvoorbeeld op basis van organische afvalstromen)
• De bevoorradingsbronnen diversifiëren

• Het wetenschappelijk onderzoek naar bodembiodiversiteit en de kwetsbaarheid voor synthetische landbouwmiddelen versterken

Bodemdegradatie vormt een directe bedreiging voor voedselproductie en landbouwweerbaarheid.

België staat voor een dubbele uitdaging die zowel de landbouw als de nationale veiligheid bedreigt

• Ingevoerde meststoffen dragen op middellange termijn bij tot bodemdegradatie en biodiversiteitsverlies

• De invoer creëert afhankelijkheid van onstabiele en onvoorspelbare bevoorradingsketens

  
  Het beschermen en herstellen bodembiodiversiteit is essentieel voor een duurzame en veerkrachtige landbouw en voor het beperken van de afhankelijkheid van België van ingevoerde meststoffen. Zonder gezonde bodem is geen enkele landbouw- of bevoorradingsstrategie duurzaam.