Klimaatrisico’s: hoe goed zijn de Belgische gemeenten voorbereid? Tussen ambities en realiteit

Dit rapport schetst een stand van zaken van hoe goed de gemeenten voorbereid zijn op klimaatrisico’s. Hierin wordt ook benadrukt dat klimaatveranderingen niet stoppen aan de administratieve grenzen.

In het rapport worden de volgende punten in kaart gebracht:

• de centrale rol van de gemeenten
• de bestaande en reeds in gang gezette acties
• de belangrijkste belemmeringen voor klimaatadaptatie op lokaal niveau

• de hefbomen om het overheidsoptreden te versterken

  zie hoofdstuk 1 van het rapport.

Drie klimaatrisico’s die nu al zichtbaar zijn

Drie belangrijke klimaatrisico’s treffen de Belgische gemeenten: hittegolven, overstromingen en droogte. Hun impact varieert naargelang de gebieden, maar de gevolgen ervan zijn nu al merkbaar.

Stedelijke gemeenten zijn vooral blootgesteld aan hitte als gevolg van hitte‑eilanden. Plattelandsgemeenten maken zich meer zorgen over de droogte, vooral met het oog op de landbouwactiviteiten. En overstromingen blijven een belangrijke uitdaging voor vele gemeenten.

Zie hoofdstuk 6 van het rapport

Op het terrein worden al concrete acties ondernomen

Talrijke gemeenten hebben al adaptatiemaatregelen ingevoerd, wat wijst op een dynamiek die op lokaal niveau al goed op gang is. Tot de geïdentificeerde acties behoren:

• de vergroening van de openbare ruimte om hitte-eilanden te beperken
• geïntegreerd waterbeheer
• de integratie van klimaatkwesties in het ruimtelijk ordeningsbeleid

Zie hoofdstuk 6 van het rapport

Capaciteiten die blijvend moeten worden uitgebouwd

Lokale actoren wijzen op verschillende uitdagingen: gemeenten worden geconfronteerd met beperkingen op het vlak van personeel en financiële middelen en met financieringsmechanismen die in de loop van de tijd veranderen.

Zie hoofdstuk 7 van het rapport

Het rapport is gebaseerd op de analyse van 389 documenten die het volledige Belgische grondgebied bestrijken en verschillende soorten gemeenten omvatten (stedelijke, landelijke, kustgemeenten, enz.).

Met deze aanpak kunnen structurele trends worden geïdentificeerd. Er blijven enkele beperkingen bestaan die verband houden met de heterogeniteit van de bronnen en de verschillen in methodologie. Zie hoofdstuk 5 van het rapport.

Het rapport wijst op verschillende hefbomen om de aanpassing op gemeentelijk niveau te versterken:

• de personele capaciteit versterken
• de middelen op lange termijn stabiliseren
• adaptatie integreren in het lokale beleid
• de coördinatie tussen publieke en private actoren en tussen de verschillende bevoegdheidsniveaus, versterken

Het versterken van de veerkracht van de gemeenten is van cruciaal belang voor de veiligheid van de bevolking en de continuïteit van de lokale diensten. Gemeenten bevinden zich in de frontlinie van de klimaatrisico’s. Zij zorgen voor de continuïteit van de essentiële diensten en grijpen rechtstreeks in bij de burgers.

Vele gemeenten zijn al betrokken bij de uitvoering van een adaptatiebeleid. Om deze inspanningen te versterken, zijn extra middelen en een betere coördinatie tussen de actoren nodig.

Uiteindelijk, vijf jaar na de overstromingen die ons land zwaar hebben getroffen, zijn de gevolgen van deze grote ramp nog steeds voelbaar. Onze gedachten gaan uit naar de slachtoffers en we bedanken alle hulpverleners en vrijwilligers. Deze gebeurtenis onderstreept het belang van een goede voorbereiding op klimaatrisico’s.

6.1. Wat zijn de belangrijkste klimaatrisico’s op lokaal niveau in België?

Hittegolven, overstromingen en droogte.

6.2. Waarom staan de gemeenten in de frontlinie?

Ze beheren essentiële infrastructuur en diensten met een directe impact op burgers.

6.3 Welke hefbomen zijn er om de veerkracht op lokaal niveau in België te versterken?

De personele en financiële capaciteiten versterken, de middelen stabiliseren en de coördinatie verbeteren.