De belangrijkste bevindingen van de onlangs gepubliceerde Europese klimaatrisicobeoordeling (EUCRA) en de vandaag gepubliceerde mededeling van de Europese Commissie pleiten voor een actief klimaatrisicobeheer dat de economische en maatschappelijke veerkracht vergroot en de vermijdbare kosten van herstel en schadeherstel verlaagt.
De EUCRA is een cruciaal instrument dat een uitgebreide analyse biedt van klimaatgerelateerde gevaren en kwetsbaarheden. In de hele regio worden hittegolven en droogtes intenser door de stijgende temperaturen, veranderen neerslagpatronen en nemen de frequentie en ernst van extreme weersomstandigheden toe. De stijging van de zeespiegel vormt een aanzienlijke bedreiging voor kustgemeenschappen, terwijl regio's in het binnenland kwetsbaar zijn voor overstromingen en waterschaarste. Ecosystemen staan onder druk, de biodiversiteit loopt gevaar en cruciale sectoren zoals landbouw (gewassen of vee), energie- en transportinfrastructuur en volksgezondheid komen steeds meer onder druk te staan.
Onderzoekers beoordeelden 36 specifieke klimaatveranderingsrisico's op vijf gebieden: ecosystemen, voedsel, gezondheid, infrastructuur en economie en financiën. Eenentwintig daarvan hebben nu meer aandacht nodig en acht daarvan werden gecategoriseerd als bijzonder urgent. De belangrijkste conclusies van het rapport zijn dat Europa zich moet voorbereiden op klimaatverandering door de natuur te herstellen, landbouwpraktijken te veranderen, kustgebieden te beschermen en kwetsbaarheden aan te pakken, vooral in Zuid-Europa.
De verwoestende overstromingen die België, Duitsland en Nederland in juli 2021 troffen, vormden de aanleiding voor de beslissing van de federale regering om een Centrum voor de analyse van klimaat- en milieurisico's (CERAC) op te richten om België te helpen zich beter voor te bereiden op toekomstige klimaat- en milieuverstoringen.
Voor België, een dichtbevolkt en laaggelegen land, zijn de vooruitzichten zoals voorspeld door EUCRA bijzonder uitgesproken. De geografische ligging van België stelt ons land bloot aan verschillende klimaatbedreigingen, waaronder overstromingen door rivieren en kustoverstromingen, maar ook hittegolven en droogte. Steden zoals Brussel, Antwerpen en Gent zijn kwetsbaar voor stedelijke hitte-eilanden waar dichtbebouwde omgevingen en beperkte groene ruimten de effecten van de stijgende temperaturen verergeren.
De mededeling van de Europese Commissie richt zich o.a. op het verduidelijken van het risico-eigenaarschap tussen verschillende bestuursniveaus en sectoren, het versterken van het instrumentarium (inclusief solide nationale risicobeoordelingen), EU-begrotingskeuzes waarin klimaatrisico's worden erkend, het activeren van het beleid inzake overheidsopdrachten, ruimtelijke ordening en het versterken van de capaciteiten op het gebied van civiele bescherming om met klimaatrisico's om te gaan.
België staat voor de dringende taak om zijn veerkracht en aanpassingsvermogen aan de klimaatverandering te versterken, maar moet deze acties ook onderbouwen met een degelijke nationale risicobeoordeling. CERAC bereidt zijn eerste uitgebreide risicobeoordeling voor, die in de tweede helft van 2024 van start zal gaan.
Deze beoordeling zal de acties in meer detail sturen en prioriteren, zowel geografisch als per sector, maar de belangrijkste lessen van de EUCRA voor België zijn nu al duidelijk!
België moet meer investeren in klimaatbestendige infrastructuur, met inbegrip van waterkeringen, natuurherstel, waterbeheersystemen en stedelijke groene ruimten, om de gevolgen van extreme weersomstandigheden en zeespiegelstijging te beperken. Beze verbintenis moet de complexe verdeling van bevoegdheden tussen federaal, gewestelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau overstijgen en zorgen voor gecoördineerde inspanningen tussen deze beleidsniveaus.
Door strategieën voor ruimtelijke ordening te implementeren die voorrang geven aan behoud, duurzame landbouw en ecosysteemherstel om het verlies aan biodiversiteit en landdegradatie tegen te gaan, kan België beter het hoofd bieden aan de gevolgen van de klimaatverandering en meerdere bijkomende voordelen bieden voor de economie en de samenleving.
Links
- Europese klimaatrisicobeoordeling - Samenvatting
- EUCRA-rapport
- Alarmerend rapport over klimaatrisico's in Europa: een dringende oproep tot actie voor België en de EU (Nederlands)
- Rapport alarmant sur les risques climatiques en Europe : un appel urgent à l'action pour la Belgique et l'UE (Frans)
- Persbericht Europese Commissie: Belangrijke stappen voor beheer klimaatrisico's tot bescherming van bevolking en welvaart