Voedsel

Droogtes, overstromingen, bodemdegradatie, veeziekten en verlies van biodiversiteit: het Belgische voedselsysteem dreigt steeds kwetsbaarder te worden. De voedselzekerheid van het land wordt verzwakt door een reeks onderling versterkende klimaat- en ecologische schokken.

“Een van de grootste bedreigingen voor de voedselzekerheid is de degradatie van de bodems,” legt Aurore Brunson, coördinator van het BCRA bij het Cerac, uit. “In Wallonië vertoont bijna 90% van de akkergronden een kritiek laag gehalte aan organische stof. Zonder langetermijnherstel wordt deze degradatie onomkeerbaar.”Deze verslechtering tast essentiële ecosysteemdiensten aan, zoals de landbouwproductie.

Daarnaast komt de fruitteeltsector in gevaar door de achteruitgang van wilde bestuivers, een fenomeen dat verergerd wordt door klimaatverandering, verlies van leefgebieden en pesticiden. De opbrengst van appel- en perenbomen zou met 40 tot 90% kunnen dalen bij gebrek aan voldoende bestuiving.

Veeziekten en gezondheidsrisico’s verzwakken de voedselketen

Door de opwarming van het klimaat komen ziekten via vectoren zoals teken, muggen en knutten, wat de verspreiding bevordert van ziektes bij vee, zoals blauwtongziekte. In de toekomst zullen dergelijke epidemieën waarschijnlijk vaker voorkomen, met gevolgen voor zowel de diergezondheid als de rendabiliteit van de veeteelt.

De stijgende temperaturen bevorderen ook de groei van toxines en ziekteverwekkers zoals Salmonella en Listeria. Wanneer de koudeketen verzwakt, komt de voedselbewaring in het gedrang. Hierdoor nemen de gezondheidsrisico’s voor de bevolking toe, vooral tijdens hittegolven.

Dalende landbouwopbrengsten

Extreme weersomstandigheden beïnvloeden de oogst van gewassen zoals aardappelen en maïs, die dreigen in te storten. In 2018 leidde de droogte al tot een daling van de aardappeloogst met bijna 30%. In de toekomst kunnen de jaarlijkse verliezen oplopen tot tientallen miljoenen euro’s.

Sommige teelten zouden tijdelijk profiteren omdat ze door meer CO₂ meer vruchtbaar zijn of van langere groeiseizoenen, maar deze voordelen zullen grotendeels tenietgedaan worden door de toename van extreme weersfenomenen. Zo blijft de aardappel, ondanks een mogelijk voordeel van CO₂, zeer kwetsbaar voor wateroverlast en ziektes.

De gevolgen van klimaatschokken beperken zich niet tot een lagere productie. Ze treffen ook de volledige agrovoedingssector, die in Wallonië meer dan 25.000 mensen tewerkstelt en 60% van de nationale productie verwerkt.
Boeren en veehouders worden rechtstreeks geraakt, vooral kleine bedrijven. Lagere oogsten leiden tot inkomensinstabiliteit bij landbouwers en seizoensarbeiders. Bovendien draagt de daling van de productie bij tot voedselinflatie, waardoor ook de gezinnen getroffen worden.

Naar een dringende agro-ecologische transitie

Gezien deze systemische bedreigingen is een hervorming van het Belgische landbouwmodel essentieel. Er bestaan oplossingen: agro-ecologie, gewassendiversificatie, bodemherstel, bescherming van bestuivers, enzovoort.
Maar die vereisen een sterke politieke wil, betere coördinatie tussen bestuursniveaus en gerichte steun aan landbouwers.

Voor meer informatie kunt u hoofdstuk 3.2 van het verslag raadplegen. Daar vindt u een overzicht van de risico’s in verband met de voeding. Hoofdstuk 7 bevat onder meer de aanbevelingen voor de voeding.

Lees ook de gedetailleerde risicoanalyses en de risicosyntheses die deze laatste kort en krachtig samenvatten (hieronder te downloaden).